I. Giới thiệu

Nếu bạn từng cảm thấy Windows Explorer chậm chạp khi xử lý hàng trăm nghìn file, thì Yazi có thể là thứ bạn đang tìm.

Yazi là một trình quản lý file chạy trên terminal, được viết bằng Rust, tập trung vào:

• ⚡ Tốc độ
• ⌨️ Trải nghiệm thuần bàn phím
• 🧩 Khả năng tùy biến cao

Trước khi đi sâu, mình muốn cho bạn thấy điểm mạnh lớn nhất của Yazi: tốc độ.

Demo thực tế

Thông tin test:

• OS: Windows 11
• Dung lượng: 1.22TB / 3.63TB
• Số lượng: ~207k files, ~8k folders
• Từ khóa tìm: config

Windows Explorer mất ~14 giây
Yazi mất ~1 giây

Explorer

Yazi

Sự khác biệt là cực kỳ rõ ràng.

II. Yazi dành cho ai?

Yazi không phải cho tất cả mọi người.

Bạn sẽ thấy nó cực kỳ phù hợp nếu:

• Bạn thích làm việc bằng bàn phím ⌨️
• Bạn dùng terminal thường xuyên
• Bạn quen với Vim / Neovim
• Bạn làm việc với nhiều file (log, code, config...)

Ngược lại, nếu bạn:

• Thích kéo-thả
• Phụ thuộc thumbnail hình ảnh
• Không muốn học phím tắt
• Tính chất công việc đặc thù: chuột phải gửi file qua zalo, sử đổi quyền...

→ thì Explorer vẫn hợp hơn.

III. Cài đặt nhanh

1. Terminal

Yazi cần terminal hỗ trợ hiển thị tốt:

• kitty
• wezterm
• windows terminal (>= v1.22)

2. Cài Yazi

scoop install yazi

Cài thêm (khuyến nghị):

scoop install ffmpeg 7zip jq poppler fd ripgrep fzf zoxide resvg imagemagick

Giải thích nhanh:

• fd: tìm file theo tên
• ripgrep: tìm nội dung file
• fzf: fuzzy search
• zoxide: nhớ lịch sử thư mục
• ffmpeg, poppler, imagemagick…: phục vụ preview

IV. Bắt đầu nhanh với Yazi

Chạy:

yazi

Các thao tác cơ bản:

Chỉ cần vọc tầm 5 phút là đã có thể thành thạo với người chưa quen.

V. Các tính năng nổi bật

Cách phím tắt mình liệt kê phí dưới là các phim tắt mình hay dùng, không phải là tất cả các phím tắt mà yazi hỗ trợ

1. Preview file

• Preview được nhiều loại file (zip, folder, text…)
• Có thể cuộn lên/xuống nội dung file bằng J hoặc K

Preview

2. Di chuyển kiểu Vim

• Yazi không có toàn bộ phím tắt di chuyển của vim, nhưng các phím tắt cơ bản như h/j/k/l được tích hợp mặc định

Di chuyển

3. Thao tác file

4. Chọn nhiều file

5. Tìm kiếm & lọc

6. Sắp xếp

7. Tabs & task

8. Shell integration

VI. Vì sao Yazi nhanh?

Yazi nhanh vì nó làm ít việc hơn Explorer — và làm cực kỳ hiệu quả.

Cụ thể:

• ⚡ Chạy trên terminal → không tốn render UI phức tạp

• ⚡ Lazy loading → chỉ load thứ cần thiết

• ⚡ Async → không bị “đơ” khi mở folder lớn

• ⚡ Không làm việc thừa:

  • không thumbnail
  • không metadata nặng
  • không shell extension

Explorer làm nhiều thứ hơn → nên chậm hơn

VII. So sánh với Windows Explorer

VIII. Thiết lập (config)

1. Mở file với nhiều ứng dụng

# config\yazi.toml
# Tùy chọn ứng dụng
[opener]

# mở trong explorer
reveal = [
    { run = 'explorer /select,"%s"', desc = "Reveal", orphan = true, for = "windows" }
]

paint = [
    { run = 'cmd /c start "" mspaint "%s"', desc = "MS Paint", orphan = true, for = "windows" }
]

honeyview = [
    { run = 'cmd /c start "" "C:\\Program Files\\Honeyview\\Honeyview.exe" "%s"', desc = "Honeyview", orphan = true, for = "windows" }
]

affinity = [
    { run = 'cmd /c start "" "C:\\Program Files\\WindowsApps\\Canva.Affinity_3.0.3.4027_x64__8a0j1tnjnt4a4\\App\\Affinity.exe" "%s"', desc = "Affinity Photo", orphan = true, for = "windows" }
]

# mở bằng ứng dụng mặc định
open = [
    { run = 'cmd /c start "" "%s"', desc = "Open", orphan = true, for = "windows" }
]

# mở bằng cursor
cursor = [
  { run = 'cursor %*', desc = "Cursor" }
]

[open]
prepend_rules = [
    { mime = "image/*", use = [ "honeyview", "paint", "affinity", "reveal" ] }, # ảnh
    { mime = "text/*", use = [ "open", "cursor", "reveal" ] }, # file text
    { url = "*", use = [ "open", "reveal" ] },  # mặc định còn lại
]

2. Hiển thị dung lượng file

# config\yazi.toml
[mgr]
linemode = "size"

3. Nén / giải nén

# config\keymap.toml
[[mgr.prepend_keymap]]
on   = [ "c", "a", "a" ]
run  = "plugin compress"
desc = "Archive selected files"

[[mgr.prepend_keymap]]
on   = [ "c", "a", "p" ]
run  = "plugin compress -p"
desc = "Archive selected files (password)"

[[mgr.prepend_keymap]]
on   = [ "c", "a", "h" ]
run  = "plugin compress -ph"
desc = "Archive selected files (password+header)"

[[mgr.prepend_keymap]]
on   = [ "c", "a", "l" ]
run  = "plugin compress -l"
desc = "Archive selected files (compression level)"

[[mgr.prepend_keymap]]
on   = [ "c", "a", "u" ]
run  = "plugin compress -phl"
desc = "Archive selected files (password+header+level)"

[[mgr.prepend_keymap]]
on   = [ "c", "x", "x" ]
run  = 'shell "7z x %*"'
desc = "Extract here"

[[mgr.prepend_keymap]]
on   = [ "c", "x", "o" ]
run  = 'shell "7z x %* -o*"'
desc = "Extract to folder"

4. Theme

Cài đặt bằng ya

ya pkg add Chromium-3-Oxide/everforest-medium

# config\theme.toml
[flavor]
dark  = "everforest-medium"
light = "everforest-medium"

[icon]
conds  = [
  { if = "dir",    text = "", fg = "#C0FF85" },
]

Danh sách các theme (flavor) duy trì bởi cộng đồng: https://github.com/yazi-rs/flavors

IX. Tổng kết

Yazi không cố thay thế hoàn toàn Explorer.

Nhưng nếu bạn là dev, hoặc người thích tối ưu workflow:

Yazi gần như là một “upgrade tự nhiên”.

Nguồn tham khảo

• https://blog.starmorph.com/blog/yazi-terminal-file-manager-guide
• https://yazi-rs.github.io/blog